یکی از نعمت های خداوند عالم درد است که بشر را متوجه می کند تا به خودش بیاید و کارهای خلاف بهداشت نکند مثلاً در اثر مشروب خوردن ناراحتی و درد کبد می آید تا انسان بفهمد این کار غلط است.
اگر بچه ها مبتلا به یبوست، ناراحتی کبد، خرابی دندان، ضعف بینایی و شنوایی، چرک لوزه و سایر امراض شدند، فوری درمان کنید.
قدیمی ها می گفتند: پرهیز برخیز یعنی اگر در مرض پرهیز کردی از بستر بیماری بر می خیزی و خوب می شوی!
دکتر داروئیان می گفت: دو طایفه به نابودی می روند: یکی کسانی که مطلقاً دوا نمی خورند و با دوا مخالف اند، دیگر کسانی که تا احساس مرض می کنند دوا می خورند. یکی افراط می کند و دیگری تفریط و هر دو نادان اند چون حضرت علی علیه السلام می فرماید: لاتری الجاهل الا مفرطاً او مفرطاً(نهج البلاغه حکمت ۷۰) هم چنین می فرماید: امش بدائک ما مشی بک (تا می توانی مرض را تحمل کن.) (نهج البلاغه حکمت ۲۷) مقاومت در برابر مرض قدرت بدن را زیاد می کند.
محمدبن زکریای رازی می گوید: مهما قدرت ان تعالج بالاغذیه فلا تعالج بالادویه و مهما قدرت ان تعالج بالبسیط فلا تعالج بالمرکب ولی در زمان ما دو روی نسخه را از دوا پر می کند شاید یکی از آن ها به مریض بسازد. دکتری گفت به دکتری که دوست من بود گفتم: این مریض پنی سیلین لازم نداشت، چرا به او دادی؟ گفت: خودش تقاضا کرد که پنی سیلین تجویز کنم.
کارخانه های داروسازی که در روز میلیاردها می خواهند استفاده کنند، نمی گذارند مطالب علمی واقعی به گوش مردم برسد. داروهای گیاهی طبیعی به صورت داروهای شیمیایی صنعتی در آمده و دنیا را بی چاره کرده است. دکترهای داروساز بعد از خواص هر دارو عوارض جنبی آن را می نویسند. بسیار دیده و شنیده اید که مصرف یک قرص، انسانی را به قبرستان فرستاده است. چه باید کرد؟ طب گیاهی را از ما گرفتند. فعلاً چاره ای نداریم مگر با مراعات قوانین بهداشتی به بیماری مبتلا نشویم. در خارج جز در مقام ضرورت از این داروها استفاده نمی کنند.یکی از اقوام برای معالجه به لندن رفت به دکتر داوسن که از قوی ترین دکترهای آن جا بود مراجعه کرد. هر چه التماس کرد که من از ایران آمدم فعلاً یک قرص به من بدهید به هیچ وجه موافقت نکرد. اما در این جا بعضی دکترها دو طرف نسخه را دوا می نویسند تا یکی از آن ها اثر کند. آری داروهای فاسد و بی نتیجه را کارتل ها به ممالک جهان سوم می فرستندو کسی هم نیست که به داد مردم برسد. ما با معلول می جنگیم و حال آن که باید علت مرض را از بین برد. الدفع اهون من الرفع مولا علی علیه السلام می فرماید: پسرم حسن چهار کار بکن تا در عمر مریض نشوی: تا خوب گرسنه نشدی غذا مخور و پیش از سیر شدن دست از غذا بدار و غذا را خوب بجو و موقع خواب قضای حاجت کن. (خصال ۲۲۸) کمی فکر کنید شاید با عمل به مطالب بالا عمری را با آرامش و سلامتی بگذرانید.
در طب بوعلی سینا در باره دواهای گیاهی آمده است:
و لا تتعرض للدواء و شربها
مدی الدهر الّا عند احدی العظائم
(در روزگار جز به هنگام وقوع عارضه ی مهم به دارو روی میاور)
چه برسد به دواهای شیمیائی که گاهی خودش مریضی می آورد. دکتر سبحانیان گفت: برای ساخت دارو بعضی مواد اولیه اش را از هند می آورند تا ارزان تر باشد و بعضی از این مواد کشنده است. ولی باید متوجه باشید گاهی چاره ای جز استفاده از دوا نیست.
زمانی دست بنده درد شدید گرفته بود و بالا نمی آمد. دکتر آمپول تومانل تجویز کرد. بعد از ترزیق یک آمپول خون ریزی معده آمد، با این که اگر سه روز آب گرم می رفتیم، خوب می شد. جالب است که در بروشور آن آمپول نوشته بود در ناراحتی معده مصرف نشود. البته دکتر پرسید: شما زخم معده دارید؟ گفتم: نه ولی نپرسید: ضعف معده هم دارید یا نه؟ دکتر دیگری برای رفع یبوست دوایی داد. در بروشور آن نوشته بود کسانی که خون ریزی معده داشته اند، از این دوا مصرف نکنند و این دکتر آن را نخوانده بود!
در یک کتاب بهداشتی نوشته بود: اگر مردم دوا نخورند دیرتر می میرند.
دکتر شناسا که از آمریکا آمده بود گفت: تجویز بعضی داروها که عوارض جنبی آن ثابت شده در آمریکا جرم است پس ممکن است بعدا عوارض داروهای امروزی نیز معلوم می شود. راه منحصر به فرد پیش گیری است الدفع اهون من الرفع و راه آن استفاده از کتاب تداوی روحی است. البته مطالعه ی آن باید بسیار دقیق باشد و پیاده کردن صددرصدش مهم تر است.
الآن بعضی دکترها حتی با عکس و آزمایش هم تشخیص نمی دهند و دل سوز نیستند. پس به مقتضای الدفع اهون من الرفع باید قوانین بهداشتی را شدیداً مراعات کرد و در مقام ضرورت بعد از مشورت با اهل فن به دکتری متخصص که با دین و متعهد باشد مراجعه کرد
الطبیب ضامن ولوکان حاذقاً دکترهای نماز خوان و روزه گیر این مسأله را نمی دانند که اگر طبیبی اشتباهاً کسی را کشت، باید پول خونش را بدهد مگر آن که قبلاً برائت بجوید. بنابراین اگر دکتر دقیق نباشد، روزی که از دنیا می رود ممکن است با نیش قلمش صدها نفر را کشته باشد و خون آن ها به گردن او باشد.
مرحوم سید عبدالله خان گرامی می گفت: بیست سال پیش دکتری بود که شب ها با لباس می خوابید تا اگر او را به بالین مریضی خواستند ببرند، مریض به مقدار لباس پوشیدن او درد نکشد.
در یکی از کتاب های بهداشت نوشته است: ما گاهی گرفتار نقاهت می شویم و با مراجعه به طبیب گرفتار کسالت می شویم. اگر به کسی که گرفتار نقاهت شده بگوئیم هر روز مقداری راه برو یا غذا را خوب بجو و مانند این ها نقاهت او از بین می رود.
دکتر پیشداد می گفت: خیلی از امراض خودش به طور طبیعی خوب می شود. از طرف دیگر بعضی از امراض را باید فوراً به دکتر رساند گاهی با عدم مراجعه به طبیب کار به مرگ می کشد. یکی از بچه ها سرفه می کرد. خانمی گفت: این سرفه اش همراه خس خس است، او را دکتر ببرید. بردیم دکتر گفت: دیفتری است سرم زد وگرنه می مرد. با استمداد از ذات مقدس حق باید با احتیاط عمل کرد. مطلب خیلی دقیق است.
پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله می فرماید: لکل داء دواء (وسایل الشیعه۱۶/۶۸) اگر مریض شدید، در معالجه مسامحه نکنید که ممکن است منجر به مرگ شود. بسیاری سرطان داشتند و به تصور این که دل درد معمولی است دکتر نرفتند و تلف شدند. با این که ابتدای کار اگر به یک دکتر شریف و حاذق مراجعه کرده بودند، نجات پیدا می کردند.
دردمندی که کند درد نهان پیش طبیب
درد او بی سببی قابل درمان نشود
از طبیبان نتوان داشت مرض را پنهان
برای رفع یبوست خوردن آب ناشتا، نوشیدن آب کافی در روز، خوردن سبزی بخارپز، کاهو، آلوی پخته، آش آلوچه ، سوپ، انجیر شیرازی خیس کرده، خاکشیر، روغن بادام و جویدن کامل و منظم بودن ساعت غذا، مفید و فکر کردن و زیاد راه رفتن بعد از غذا مضر است.
خوردن مغز خیار رنده کرده و کاهو با آب غوره، آب انار، سبزی بخارپز، انجیر شیرازی خیس کرده، آلوی پخته و خاکشیر برای رفع سموم از معده، روده و کبد مفید است.
برای معالجه ی ناخن ها مواد کلسیم دار مثل کلم پیچ و شیر بخورید.
بوی بد دهان می تواند ناشی از ورم لوزه، خرابی لثه و دندان ها، بیماری های ریوی، بیماری های دستگاه هاضمه، ناراحتی کیسه ی صفرا، اختلالات کبد، یبوست مزاج و سینوزیت باشد که باید آن را برطرف کرد. علاوه بر این ها گاهی تخمیر ذرات غذایی در دهان باعث بوی بد می گردد که شستن دندان ها روزی چند بار با مسواک و خمیر دندان موجب بر طرف شدن آن است. خصوصا شب ها پیش از خواب باید مسواک کرد. اگر دهان معلمی بوی بد بدهد، بچه ها از او متنفر می شوند و باید علت آن را برطرف کند.
بعضی از زخم ها و عوارض ظاهری را باید از باطن معالجه کرد و با مالیدن پماد روی آن خوب نمی شود.
کسانی که سالی یک بار حجامت می کنند می گویند: سال های قبل بیشتر مریض می شدیم ولی بعد از حجامت در سال یکی دو مرتبه مریض می شویم. دست های مرموز این روش های طبیعی را که نتیجه ی تجربه ی سال های طولانی طب سنتی بوده و دستور شرع ماست از ما گرفتند. یکی از معلمین ماهی چندبار نفس تنگی می گرفت و بستری می شد و نمی توانست حرف بزند. بعد از حجامت به کلی کسالتش رفع شد و الآن با کمال نشاط مشغول کار است. یکی دیگر از معلمین عصبانی می شد و گاهی بچه ها را می زد پس از حجامت این حالت رفع شد.
اگر در سن جوانی کسالت جزئی رفع نشود، بعداً یا علاج نمی شود یا مشکل و نزدیک محال است. یکی از معلمین با خوردن روزی یک قاشق مرباخوری عسل سردردش رفع شد و دیگر مجبور نیست کلاه بگذارد. ایشان شبی چند مرتبه از خواب بیدار می شد، بعد از مصرف عسل دیگر بیدار نمی شود. هم چنین نمی توانست از کولر استفاده کند، حالا استفاده می کند. ایشان مبتلا به پادرد بود. دکتری بعد از دیدن عکس پا به او گفته بود: سائیدگی استخوان داری و تا آخر عمر نباید از پلّه بالا بروی. چند روز به آب گرم رفت و به کلّی رفع شد! خلاصه با مراعات بهداشت کامل و غذای کم بحمدالله از همه ی هم کاران قوی تر و سالم تر است.
سیب زمینی سبز شده را چون سم است هرگز نخورید.
خانمی مبتلا به کسالت معده شد. دکترهای ایران نتوانستند کاری کنند. به اروپا رفت و در آن جا با پودری معالجه اش کردند. بعد از مراجعت به ایران معلوم شد آن پودر، زیره بوده که قدیمی های خودمان روی پلو می ریختند.
عصبانیت، اعصاب معده را ناراحت می کند و معده کار هضم را به خوبی انجام نمی دهد؛ در نتیجه اعصاب ضعیف می شود. پس معده بر اعصاب و اعصاب بر معده اثر می گذارد و این دور ادامه پیدا می کند تا فرد را نابود کند.
به شخصی گفتند: چرا دندانت خراب شده؟ گفت: چون دین ندارم. دین می گوید: مسواک کن و من نکردم. آیا همه روزه برای هر امر جزئی پیامبر اکرمصلی الله علیه و آله باید در خانه ی ما بیاید و بفرماید فلان کار را بکنید؟!
علی علیه السلام فرمودند: توقّوا البرد فی اوّله و تلقّوه فی آخره فانه یفعل فی  الابدان کفعله فی الاشجار (از اول سرما خود را حفظ کنید ولی خود را در آخر آن نپوشانید که با بدن های شما همان می کند که با درختان.) (نهج البلاغه حکمت ۱۲۸) مولوی می گوید:
گفت پیغمبر به اصحاب کبار
تن مپوشانید از باد بهار
آن چه با برگ درختان می کند
با تن وجان شما آن می کند
شخصی هم بر وزن آن به شوخی گفته است:
گفت پیغمبر به اصحاب عزیز
تن بپوشانید از باد پائیز!
آن چه با برگ درختان می کند
با تن وجان شما آن می کند
یکی از شاگردان می گفت: در دوره ی دبیرستان هر تابستان که شنا می کردم، زمستانش مریض نمی شدم. آیا این لزوم توجه به سلامت بدن را نمی رساند؟
در مهرماه باید دکتر عمومی، متخصص چشم و دندان و گوش و حلق و بینی در مدرسه دانش آموزان را معاینه کند.